MPSC Study Notes For Vitamins in Marathi 2021/जीवनसत्वे- एमपीएससी अभ्यास नोट्स

By Ganesh Mankar|Updated : September 2nd, 2021

जीवनसत्वे हा आरोग्यशास्त्र या विषयातील एक महत्त्वपूर्ण घटक आहे. दरवर्षी परीक्षेत या घटकावर प्रश्न येतात. तर आजच्या या लेखात आपण महत्त्वाचे जीवनसत्वे पाहणार आहोत. तसेच या जीवनसत्त्वाचे कोणकोणते स्त्रोत आहेत? त्यानंतर या जीवनसत्त्वांची कमतरता मुळे कोणकोणते संभाव्य रोग होऊ शकतात? तसेच या जीवनसत्वाचे आपल्या जीवनात काय महत्त्व आहे? या सर्व गोष्टी आजच्या या लेखात बघणार आहोत. हा घटक एमपीएससी राज्यसेवा पूर्व परीक्षा,एमपीएससी संयुक्त पूर्व परीक्षा तसेच महाराष्ट्र पोलीस भरती इत्यादी परीक्षा साठी फार महत्त्वाचा आहे.

जीवनसत्त्वे

जीवनसत्त्वे अशी सेंद्रिय संयुगे आहेत, जी थोड्या प्रमाणात असू शकतात परंतु आपल्या शरीराच्या योग्य कार्यासाठी अत्यंत आवश्यक असतात. हे आपल्याला अन्नातून मिळते. आपले शरीर स्वतः किंवा कमीत कमी प्रमाणात जीवनसत्त्वे बनवत नाही, म्हणून अन्न त्यांची कमतरता भरून काढते.

प्रस्तावना

  • सामान्य चयापचय कार्ये राखण्यासाठी आहारात कमी प्रमाणात आवश्यक सेंद्रीय संयुगे 'जीवनसत्त्वे' म्हणून ओळखली जातात.
  • अनेक जीवनसत्त्वे (किंवा) coenzymes मध्ये रूपांतरित होण्याचे कार्य करतात; ते ना उर्जा पुरवतात ना ऊतकांमध्ये सामावले जातात.
  • हे शरीरातील जैव-रासायनिक प्रक्रियांचे नियमन देखील करतात.

जीवनसत्त्वे दोन गटांमध्ये विभागली जातात

  1. मेद-विद्रव्य जीवनसत्त्वे (ए, डी, ई, के). हे यकृत पेशींमध्ये समृद्ध आहेत.
  2. पाण्यात विरघळणारे जीवनसत्त्वे (सी, बी-कॉम्प्लेक्स). हे पेशींमध्ये खूप कमी प्रमाणात असतात.

मेद -विद्रव्य जीवनसत्त्वे

व्हिटॅमिन

  • व्हिटॅमिन एला 'रेटिनॉल' असेही म्हणतात.
  • शरीराचे बाह्य त्वचा(epithelium ) निरोगी ठेवण्यासाठी आवश्यक आहे. डोळ्यांच्या रंगद्रव्यामध्ये रोडोप्सिनच्या निर्मितीसाठी हे जीवनसत्व आवश्यक आहे. हे जीवनसत्व दृष्टी, हाडांचा विकास आणि शारीरिक वाढीसाठी उत्तेजक म्हणून काम करते.
  • कमतरता रोग: रात्री अंधत्व, डोळे लाल होणे (Exophthalmia), लॅक्रिमल ग्रंथींचा र्हास.
  • स्रोत: दूध, अंडी, चीज, हिरव्या भाज्या इ.

व्हिटॅमिन डी

  • व्हिटॅमिन डीला 'कॅल्सीफेरॉल' असेही म्हणतात.
  • असे मानले जाते की हे जीवनसत्व आपल्याला रोगांपासून वाचवते. व्हिटॅमिन डी देखील थकवा, स्नायू कमकुवतपणा, हाडे दुखणे आणि नैराश्य टाळण्यासाठी उपयुक्त असल्याचे म्हटले जाते. असा दावा केला जातो की व्हिटॅमिन डी देखील आपल्या वृद्धत्वामुळे होणाऱ्या बदलांपासून आपले संरक्षण करते. आणि, हे कर्करोगापासून देखील संरक्षण करते.
  • कमतरता रोग: मुलांमध्ये रिकेट्स, प्रौढांमध्ये ऑस्टियोमॅलेशिया.
  • स्त्रोत: मासे तेल, दूध, अंडी

व्हिटॅमिन

  • व्हिटॅमिन ई ला 'टोकोफेरोल' असेही म्हणतात.
  • कमतरता रोग: वंध्यत्व पोषण न्यूक्लियर डिस्ट्रॉफी, हृदयाच्या स्नायूंचे न्यूरोसिस.
  • स्रोत: पाने भाज्या, दूध, लोणी, वनस्पती तेल इ.

व्हिटॅमिन के

  • व्हिटॅमिन के ला 'अँटी हेमोरॅजिक' म्हणूनही ओळखले जाते.
  • कमतरता रोग: रक्त जमा होणे प्रतिबंधित आहे, सतत रक्तस्त्राव होतो.
  • स्रोत: टोमॅटो, हिरव्या भाज्या देखील आतड्यांमध्ये तयार होतात

पाण्यात विरघळणारे जीवनसत्त्वे

व्हिटॅमिन 'बी कॉम्प्लेक्स': व्हिटॅमिन बी कॉम्प्लेक्स हे बी 1, बी 2, बी 3, बी 5, बी 6, बी 7, बी 9 आणि बी 12 चे मिश्रण आहे.

 व्हिटॅमिन बी 1

  • व्हिटॅमिन बी 1 ला थायमिन म्हणून देखील ओळखले जाते.
  • कमतरता रोग: बेरी बेरी रोग जो पायांवर परिणाम करतो.
  • स्रोत: भुईमूग, तीळ, सुक्या मिरची, न सुटलेले मसूर इ.

व्हिटॅमिन बी 2

  • व्हिटॅमिन बी 2 ला रिबोफ्लेविन असेही म्हणतात.
  • कमतरता रोग: गडद लाल जीभ, त्वचारोग, चेलोसिस तोंडाच्या आणि ओठांच्या कोपऱ्यात उद्भवते.
  • स्रोत: यीस्ट, यकृत, मांस, हिरव्या भाज्या, दूध

व्हिटॅमिन बी 3

  • व्हिटॅमिन बी 3 ला पेंटोथेनिक ॲसिड म्हणूनही ओळखले जाते.
  • कमतरता रोग: पाय जळणे.
  • स्रोत: मांस, शेंगदाणे, बटाटे, टोमॅटो, पालेभाज्या

व्हिटॅमिन बी 5

  • व्हिटॅमिन बी 5 निकोटीनिक ॲसिड म्हणून देखील ओळखले जाते.
  • कमतरता रोग: पेलाग्रा, त्वचारोग, अतिसार.
  • स्रोत: मांस, दूध, शेंगदाणे, ऊस, टोमॅटो

व्हिटॅमिन बी 6

  • व्हिटॅमिन बी 6 ला पायरीडोक्सिन असेही म्हणतात.
  • कमतरता रोग: त्वचारोग आणि आक्षेप.
  • स्रोत: यकृत, मांस, तृणधान्ये

व्हिटॅमिन बी 7

  • व्हिटॅमिन बी 7 ला बायोटिन (व्हिटॅमिन एच म्हणून देखील मानले जाते) म्हणून ओळखले जाते.
  • कमतरता रोग: त्वचारोग, रक्तातील कोलेस्टेरॉल वाढते, केस गळणे आणि अर्धांगवायू.
  • स्त्रोत: मांस, अंडी, यकृत, दूध

व्हिटॅमिन बी 9

  • व्हिटॅमिन बी 9 ला फोलिक ॲसिड म्हणूनही ओळखले जाते.
  • कमतरता रोग: अशक्तपणा, जीभ जळजळ, गॅस्ट्रोइंटेस्टाइनल विकार.
  • स्रोत: शतावरी, एवोकॅडो, ब्रुसेल्स स्प्राउट्स आणि पालक आणि लेट्यूस सारख्या हिरव्या भाज्या.

व्हिटॅमिन बी 12

  • व्हिटॅमिन बी 12 ला 'सायनो-कोबालामाइन' असेही म्हणतात.
  • व्हिटॅमिन बी 12 रक्ताभिसरण प्रणाली आणि मज्जासंस्था निरोगी ठेवण्यास मदत करते.
  • कमतरता रोग: घातक अशक्तपणा, हायपरग्लेसेमिया.
  • स्त्रोत: मांस, यकृत, दूध

व्हिटॅमिन सी

  • व्हिटॅमिन सीला 'एस्कॉर्बिक ॲसिड ' असेही म्हणतात.
  • व्हिटॅमिन सी चे अँटिऑक्सिडंट घटक देखील आपल्या फुफ्फुसांना स्वच्छ करण्यात महत्वाची भूमिका बजावतात. जखम भरणे - व्हिटॅमिन सी एक उत्तम उपचारक आहे. व्हिटॅमिन सीच्या मदतीने त्वचेच्या जखमा लवकर भरतात. जरी शरीरात प्रतिकारशक्ती कमी झाल्यास, ते संक्रमण आणि रोगांचा प्रसार रोखते.
  • कमतरता रोग: स्कर्वी, जखम भरण्यास विलंब.
  • स्रोत: लिंबू, संत्री, टोमॅटो, लिंबूवर्गीय, मिरपूड, अंकुर

 या घटकाची PDF Download करण्यासाठी, येथे क्लिक करा:

जीवनसत्त्वे,Download PDF मराठीमध्ये 

To access content in English, click here:

Vitamins-MPSC Study Notes

Other Important Subject Links

Rock System in Maharashtra for MPSC Study Notes

एमपीएससी संविधानाची ऐतिहासिक उत्क्रांती 2021- Historical Evolution of the Constitution in Marathi

Soil in Maharashtra for MPSC Study Notes

एमपीएससी भारताची किनारपट्टी फॉर पंसक एक्साम 2021- Coastal Plain of India for MPSC in Marathi

एमपीएससी महाराष्ट्रातील प्रशासकीय एकके- Administrative Units of Maharashtra for MPSC in Marathi

महाराष्ट्राचा भूगोल एमपीएससी परीक्षा 2021- Geography of Maharashtra for MPSC in Marathi

Geography of Maharashtra Study Notes for MPSC Exam 2021

एमपीएससी भारतीय राज्यघटनेची निर्मिती 2021- Making of the Indian Constitution for MPSC in Marathi

एमपीएससी संविधानाची ऐतिहासिक उत्क्रांती 2021- Historical Evolution of the Constitution in Marathi

एमपीएससी यूरोपीयनांचे भारतातील आगमन 2021- Arrival of Europeans in India for MPSC in Marathi

एमपीएससी विद्युतधारा 2021- Current Electricity for MPSC State Exams in Marathi

Current Electricity Study Notes for MPSC State Exam 2021

Sound Study Notes for MPSC State Exam 2021

एमपीएससी ध्वनी 2021- Sound for MPSC in Marathi

Light Study Notes of Physics for MPSC State Exam 2021

एमपीएससी भारतातील बेरोजगारी आणि दारिद्रय 2021- Unemployment and Poverty in India for MPSC in Marathi

एमपीएससी महाराष्ट्राची 'जलप्रणाली' 2021- Drainage System of Maharashtra for MPSC in Marathi

एमपीएससी प्रकाश 2021- Light for MPSC State Exam in Marathi

More From Us:

MPSC Current Affairs 2021: Download in Marathi & English

MPSC GK Study Material: Complete Notes for MPSC Exam [Free]

NCERT Books for MPSC State Exam 2021

Maharashtra Police Bharti 2021 Exam: Complete Study Material/संपूर्ण अभ्यास साहित्य  

byjusexamprep Daily, Monthly, Yearly Current Affairs Digest, Daily Editorial Analysis, Free PDF's & more, Join our Telegram Group Join Now

Comments

write a comment

FAQs

  • एमपीएससी संयुक्त गट परीक्षेत सामान्य विज्ञान या विषयावर एकूण पंधरा प्रश्न येतात.

  • सामान्य विज्ञान या विषयासाठी महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड ची आठवी नववी आणि दहावी इयत्तेची पुस्तके वाचणे आवश्यक आहे.

  • हो !महाराष्ट्र पोलीस भरती परीक्षेत सामान्य विज्ञान या विषयावर दोन ते तीन प्रश्न येतात.

  •  एमपीएससी (MPSC) PSI/STI/ASO च्या मुख्य परीक्षेत विज्ञान या विषयावर प्रश्न येत नाही. 

  • एमपीएससी (MPSC) संयुक्त पूर्व परीक्षेत भौतिकशास्त्र या विषयावर तीन ते चार प्रश्न येतात.

Follow us for latest updates