Press Development during British Rule in Marathi/ ब्रिटीश राजवटीत वृत्तपत्रांचा विकास, Download PDF

By Ganesh Mankar|Updated : December 18th, 2021

भारतीय प्रेसची उत्क्रांती ही विकासात्मक अडचणी, निरक्षरता, वसाहतवादी मर्यादा आणि दडपशाहीने भरलेली होती. याने स्वातंत्र्याच्या विचारांचा प्रसार केला आणि स्वातंत्र्यलढ्याचे प्रमुख साधन बनले. आजच्या या लेखात आपण ब्रिटिश भारतातील वृत्तपत्रांचा विकास कशा पद्धतीने झाला, कोण-कोणते कायदे ब्रिटिशांकडून पारित करण्यात आले. याचा आपण अभ्यास करणार आहोत.

In today's article, we will look at how newspapers in British India developed, what laws were passed by the British. This topic is important for MPSC Rajyaseva, MPSC Combined, Maharashtra Police Bharti, Maharashtra Arogya Bharti, MPSC CDPO and other Maharashtra State exams.

ब्रिटीश राजवटीत वृत्तपत्रांचा विकास/Press Development during British Rule

  • ब्रिटिश राजवटीत भारतीय प्रेसची उत्क्रांती निरक्षरता, वसाहतवादी दबाव आणि दडपशाही यासारख्या अडचणींनी भरलेली होती. पण नंतरच्या काळात ते स्वातंत्र्यलढ्याचे प्रमुख साधन बनले.
  • 1556 मध्ये पोर्तुगीजांनी पहिले मुद्रणालय स्थापन केले.
  • 1780 मध्ये, जेम्स ऑगस्टस हिकी यांनी "द बेंगाल गॅझेट किंवा कलकत्ता जनरल अॅडव्हर्टायझर" सुरू केले जे 1872 मध्ये सरकारवर उघड टीका केल्यामुळे जप्त करण्यात आले.
  •  नंतर, आणखी वृत्तपत्रे/नियतकालिके उदयास आली - बंगाल जर्नल, कलकत्ता क्रॉनिकल, मद्रास कुरियर आणि बॉम्बे हेराल्ड. आणि हिकीच्या या प्रयत्नाने भारतात प्रेसचा पाया घातला गेला.

या घटकाची पीडीएफ डाउनलोड करण्यासाठी, येथे क्लिक करा:

ब्रिटीश राजवटीत वृत्तपत्रांचा विकास, Download PDF मराठीमध्ये 

भारतीय वृत्तपत्रांचे योगदान/Contribution of Indian Press

  • वृत्तपत्राचा प्रभाव फक्त शहरे आणि शहरांपुरता मर्यादित नव्हता; ही वृत्तपत्रे दुर्गम खेड्यापाड्यात पोचली, जिथे प्रत्येक बातमी आणि संपादकीय ‘स्थानिक ग्रंथालयात’ वाचून त्यावर चर्चा केली जायची. प्रसारमाध्यमांद्वारे देशातील जनतेला जोडले गेले.
  • 1870 ते 1918 पर्यंतच्या राष्ट्रवादी चळवळीच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात जनआंदोलन किंवा खुल्या सभांद्वारे जनतेचे सक्रिय एकत्रीकरण करण्यापेक्षा राजकीय प्रचार आणि शिक्षणावर अधिक भर दिला गेला.
  • बाळ गंगाधर टिळक, त्यांच्या वृत्तपत्रांद्वारे, कनिष्ठ मध्यमवर्गीय, शेतकरी, कारागीर आणि कामगार यांना काँग्रेसमध्ये आणण्याचे समर्थन करणारे पहिले होते.
  • या वृत्तपत्रांमध्ये, सरकारी कायदे आणि धोरणांची गंभीर तपासणी करण्यात आली. त्यांनी सरकारला विरोध करणारी संस्था म्हणून काम केले. वृत्तपत्रांनी लोकांना वसाहतवादी शोषणाविषयी जागरुक केले.
  • भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आपल्या सुरुवातीच्या काळात केवळ आपल्या ठरावांचा आणि कार्यवाहीचा प्रचार करण्यासाठी प्रेसवर अवलंबून होती.

विविध प्रेस कायदे/Different Press Act

लेखात देण्यात आलेल्या पीडीएफ मध्ये खालील घटक समाविष्ट आहेत.

  1. सेन्सॉरशिप कायदा, 1799/The Censorship Act, 1799
  2. परवाना नियमन, 1823/ Licensing Regulation, 1823
  3. 1835 चा प्रेस कायदा किंवा मेटकाफ कायदा/ Press Act of 1835 or Metcalfe Act
  4. परवाना अधिनियम, 1857/ Licensing Act, 1857
  5. नोंदणी कायदा, 1867/ Registration Act, 1867
  6. व्हर्नाक्युलर प्रेस ऍक्ट, 1878/ Vernacular Press Act, 1878
  7. वृत्तपत्र कायदा, 1908/ Newspaper Act, 1908
  8. इंडियन प्रेस ऍक्ट, 1910/ Indian Press Act, 1910
  9. प्रेस समिती, 1921/ Press Committee, 1921
  10. इंडियन प्रेस (इमर्जन्सी पॉवर्स) ऍक्ट, 1931/ The Indian Press (Emergency Powers) Act, 1931
  11. प्रेस रेग्युलेटिंग ऍक्ट, 1942/ Press regulating Act, 1942
  12. प्रेस चौकशी समिती, 1947/ Press Enquiry Committee, 1947

Download the PDF provided in the article to read above various Press acts in Marathi

निष्कर्ष/Conclusion

  • टिळक आणि गांधींसारख्या राष्ट्रवादी नेत्यांनी वृत्तपत्रे आणि संपादकीयांच्या माध्यमातून भारतातील दुर्गम भागातील वाचकांपर्यंत पोहोचण्याचा फायदा घेतला. अशाप्रकारे, एक राष्ट्रीय भावना निर्माण करणे आणि “राष्ट्र” च्या स्वातंत्र्यासाठी लढण्यासाठी जनतेला एकत्रित करणे – ही एक कल्पना आहे जी आधीच शहरी आणि ग्रामीण भागातील जनतेच्या मनात सारखीच आहे.

या घटकाची पीडीएफ डाउनलोड करण्यासाठी, येथे क्लिक करा:

ब्रिटीश राजवटीत वृत्तपत्रांचा विकास, Download PDF मराठीमध्ये 

To access the content in English, click here:

Press Development during British Rule

More From Us:

MPSC Rajyaseva 30 Days Study Plan 

MPSC Current Affairs 2021: Download in Marathi & English

Important Government Schemes For MPSC 

NCERT Books for MPSC State Exam 2021

Maharashtra State Board Books PDF

MPSC GK Study Material: Complete Notes for MPSC Exam [Free]

Download BYJU'S Exam Prep App

byjusexamprep Daily, Monthly, Yearly Current Affairs Digest, Daily Editorial Analysis, Free PDF's & more, Join our Telegram Group Join Now

Comments

write a comment

Follow us for latest updates