hamburger

भारतातील निळी क्रांती, नील क्रांती मिशन, PDF डाउनलोड करा, Blue Revolution in India

By BYJU'S Exam Prep

Updated on: September 25th, 2023

विविध कार्यक्रमांच्या साहाय्याने मासे आणि सागरी उत्पादनांच्या उत्पादनात झपाट्याने होणारी वाढ ही ब्लू क्रांती म्हणून ओळखली जाते. शेतकर्‍यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्यासाठी मासेमारीला संलग्न क्रियाकलाप म्हणून प्रोत्साहन देण्याच्या सरकारच्या प्रयत्नांचा हा एक भाग आहे. हे 1960 च्या दशकाच्या मध्यापासून ते आजच्या दिवसापर्यंत जगभरातील मत्स्यपालन उद्योगाच्या तीव्र वाढीच्या कालावधीचा संदर्भ देते. आजच्या लेखात आपण भारतातील निलक्रांती विषयी माहिती घेणार होतो.

Download BYJU’S Exam Prep App and prepare General Knowledge for Maharashtra State exams

भारतातील निळी क्रांती

  • भारतात, पहिली निळी क्रांती सातव्या पंचवार्षिक योजनेत सुरू झाली जी 1985 ते 1990 दरम्यान होती. सरकारने मत्स्यपालन विकास एजन्सीची स्थापना केली.
  • मत्स्य उत्पादक विकास संस्था मत्स्यपालन, संगोपन, विपणन आणि निर्यात या नवीन तंत्रांचा अवलंब करून भारतातील मत्स्यशेती सुधारते.
  • 1992 ते 1997 या आठव्या पंचवार्षिक योजनेत गहन सागरी मत्स्यपालन कार्यक्रम सुरू करण्यात आला, ज्यामध्ये कालांतराने बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या सहकार्याला प्रोत्साहन देण्यात आले.
  • विशाखापट्टणम, कोची आणि पोर्ट ब्लेअर येथे मासेमारी बंदरांची स्थापना करण्यात आली.
  • प्रजातींमध्ये उत्पादन आणि सुधारणा करण्यासाठी अनेक संशोधन केंद्रे स्थापन करण्यात आली आहेत.
  • 2014 मध्ये नवीन सरकार स्थापन झाल्यानंतर, या उपक्रमाने पुन्हा एकदा वेग घेतला आणि वाढीव गुंतवणूक, उत्तम प्रशिक्षण आणि पायाभूत सुविधांसह या क्षेत्राचा कायापालट केला.

\

निळ्या क्रांतीची उद्दिष्टे

  • मच्छीमार आणि मत्स्यपालकांचे उत्पन्न दुप्पट करून उत्पादकता वाढवणे आणि काढणीनंतरच्या चांगल्या विपणन पायाभूत सुविधांवर विशेष भर देणे.
  • उत्पन्न वाढीमध्ये मच्छीमार आणि मत्स्यपालकांचा समावेशी सहभाग सुनिश्चित करणे.
  • मत्स्यव्यवसाय क्षेत्रात ई-कॉमर्स आणि इतर तंत्रज्ञानाचा प्रचार करणे.
  • 2020 पर्यंत मत्स्यपालन आणि संबंधित क्षेत्रातून तिप्पट निर्यात कमाई मासळी उत्पादकांना लाभ देण्यावर लक्ष केंद्रित करणे.
  • देशाची अन्न आणि पोषण सुरक्षा वाढवणे.
  • देशाच्या एकूण मत्स्य क्षमतेचा अंतर्देशीय आणि सागरी क्षेत्रात पूर्ण वापर आणि 2020 पर्यंत तिप्पट उत्पादन.
  • जागतिक सर्वोत्तम पद्धतींचा समावेश करण्यावर लक्ष केंद्रित करून मत्स्यव्यवसाय क्षेत्राला आधुनिक उद्योग म्हणून रूपांतरित करणे.

भारताची संभाव्यता

  • भारताकडे 8,118 किमी लांबीची किनारपट्टी आहे ज्यामुळे ती ब्लू रिव्होल्यूशनसाठी योग्य स्थितीत आहे.
  • भारतात तलाव आणि टाक्या, ओलसर जमीन, खारे पाणी, थंड पाणी, तलाव आणि जलाशय, नद्या आणि कालवे यांसारख्या मोठ्या प्रमाणात जलसाठे आहेत.
  • माशांच्या सर्वात मोठ्या प्रजाती भारतात आढळतात
  • भारतात रंगीबेरंगी शोभेच्या माशांच्या प्रजननाला मोठा वाव आहे.

भारतातील मत्स्यव्यवसाय क्षेत्र

  • भारताने गेल्या दशकात मासे आणि मत्स्य उत्पादनांच्या उत्पादनात सरासरी 8 टक्क्यांहून अधिक वार्षिक वाढ नोंदवली आहे.
  • मत्स्यपालन आणि संबंधित उत्पादन उद्योग दरवर्षी 6 टक्के दराने विस्तारत आहेत आणि ही सतत वाढणारी मागणी पूर्ण करण्याची भारताकडे प्रचंड क्षमता आहे.
  • मत्स्यपालन आणि मत्स्यपालन उत्पादन भारताच्या GDP मध्ये 1% आणि कृषी GDP च्या 5% पेक्षा जास्त योगदान देते.
  • भारताची सागरी फिशर लोकसंख्या ३.५ दशलक्ष आहे आणि १०.५ दशलक्षाहून अधिक लोक अंतर्देशीय मत्स्यपालन आणि मत्स्यपालनात गुंतलेले आहेत.

\

या घटकाविषयी अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी खाली दिलेली पीडीएफ डाउनलोड करावी:

भारतातील निळी क्रांती, Download PDF मराठीमध्ये

Candidates can check the relevant links given below for more comprehensive preparation for the upcoming MPSC Exam:

Drainage System in India/भारतातील प्रमुख नदी प्रणाली

Click Here

महाराष्ट्रातील प्रमुख घाट/ Passes in Maharashtra

Click Here

भारतातील खनिज वितरण/Mineral Distribution in India

Click Here

More From Us:

Maharashtra Static GK 

MPSC Current Affairs 2022: Download in Marathi & English

Important Government Schemes For MPSC 

NCERT Books for MPSC State Exam 2022

Maharashtra State Board Books PDF

MPSC GK Study Material: Complete Notes for MPSC Exam [Free]

Download BYJU’S Exam Prep App

भारतातील निळी क्रांती, नील क्रांती मिशन, PDF डाउनलोड करा, Blue Revolution in India Daily, Monthly, Yearly Current Affairs Digest, Daily Editorial Analysis, Free PDF’s & more, Join our Telegram Group Join Now
Our Apps Playstore
POPULAR EXAMS
SSC and Bank
Other Exams
GradeStack Learning Pvt. Ltd.Windsor IT Park, Tower - A, 2nd Floor, Sector 125, Noida, Uttar Pradesh 201303 help@byjusexamprep.com
Home Practice Test Series Premium