महाराष्ट्रातील जिल्हे, प्रशासकीय विभाग, क्षेत्रफळ, जिल्हा निर्मिती, Maharashtra Districts in Marathi

By Ganesh Mankar|Updated : January 12th, 2022

महाराष्ट्र या नवीन राज्याची स्थापना 1 मे 1960 या दिवशी झाली. सुरुवातीला म्हणजेच 1 मे 1960 या दिवशी महाराष्ट्रात 26 जिल्हे होते. त्यानंतर प्रशासकीय कारणांसाठी 10 नवीन जिल्ह्यांची निर्मिती करण्यात आली असून, 2021 पर्यंत राज्यातील जिल्ह्यांची संख्या 36 आहे. आजच्या या लेखात आपण महाराष्ट्रातील जिल्हे यांविषयी सामान्य माहिती पाहणार आहोत.

हा घटक MPSC राज्यसेवाMPSC संयुक्त, पोलीस भरतीआरोग्य भरतीMPSC CDPOMPSC गट क आणि इत्यादी परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे. 

Table of Content

महाराष्ट्रातील जिल्हे

byjusexamprep

  • भारतात, महाराष्ट्र राज्य देशाच्या पश्चिम आणि मध्य भागात आहे. राज्याला अरबी समुद्राजवळ एक लांब किनारपट्टी (720 किमी) आहे.
  • 1 मे 1960 रोजी महाराष्ट्र अस्तित्वात आला; हा दिवस महाराष्ट्र दिन म्हणून साजरा केला जातो.
  • लोकसंख्येच्या आधारावर महाराष्ट्र हे भारतातील दुसरे सर्वात मोठे राज्य आहे आणि भौगोलिक व्याप्तीच्या बाबतीत तिसरे आहे.
  • 2011 च्या जनगणनेनुसार, एकूण लोकसंख्येच्या 3% लोकसंख्या महाराष्ट्रात राहते, आणि राज्य अत्यंत शहरीकरण झाले आहे, 45.2% लोक शहरी भागात राहतात.
  • महाराष्ट्रात 35 जिल्हे आहेत, जे सहा महसूल विभागांमध्ये विभागलेले आहेत, म्हणजे औरंगाबाद, अमरावती, कोकण, पुणे, नाशिक आणि नागपूर, प्रशासकीय हेतूंसाठी.
  • महाराष्ट्रात भौगोलिक, राजकीय, ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक भावनांवर आधारित पाच मध्य प्रदेश आहेत.

MPSC Combined Mock Test 2021

जिल्हे खालील प्रशासकीय विभागांमध्ये विभागलेले आहेत.

  1. कोकण
  2. देश (पुणे विभाग)
  3. खानदेश
  4. मराठवाडा
  5. विदर्भ
  • टीप: महाराष्ट्राला जिल्हा स्तरावर नियोजनासाठी वैधानिक संस्था असण्याची प्रदीर्घ परंपरा आहे.
  • प्रभावी स्थानिक स्वराज्य प्रशासनासाठी ग्रामीण भागात शासन करण्यासाठी 33 जिल्हा परिषदा, 351 पंचायत समित्या आणि 27,906 ग्रामपंचायती आहेत.
  • 26 महानगरपालिका, 219 नगरपरिषदा, 7 नगर पंचायत आणि 7 कॅन्टोन्मेंट बोर्डाद्वारे शहरी भाग नियंत्रित केला जातो.

महाराष्ट्रातील जिल्हा निर्मिती

खाली दिलेल्या सारणी मध्ये महाराष्ट्रातील जिल्हा निर्मिती क्रम देण्यात आलेला आहे.

क्रमांक

पूर्वीचा जिल्हा

नवीन जिल्हा

तारीख

रत्नागिरी

सिंधुदुर्ग

१ मे १९८१

औरंगाबाद

जालना

१ मे १९८१

उस्मानाबाद

लातूर

१६ ऑगस्ट १९८२

चंद्रपूर

गडचिरोली

२६ ऑगस्ट १९८२

बृह न्मुंबई

मुंबई उपनगर

१ ऑक्टोबर १९९०

अकोला

वाशिम

१ जुलै १९९८

धुळे

नंदुरबार

१ जुलै १९९८

परभणी

हिंगोली

१ मे १९९९

भंडारा

गोंदिया

१ मे १९९९

१०

ठाणे

पालघर

१ ऑगस्ट २०१४

महाराष्ट्रातील जिल्हानिहाय माहिती

खाली दिलेल्या सारणी मध्ये महाराष्ट्रातील प्रत्येक जिल्ह्याची माहिती देण्यात आलेली आहे:

No

नाव

मुख्यालय

प्रशासकीय
विभागणी

क्षेत्रफळ (किमी 2)

लोकसंख्या (२०११ जनगणना)

घनता
(प्रति किमी2)

शहरी (%)

साक्षरता (%)

1

अहमदनगर

अहमदनगर

नाशिक

17,048

4,543,159

234.77

19.67

80.22

2

अकोला

अकोला

अमरावती

5,428

1,813,906

300.78

44.04

88.05

3

अमरावती

अमरावती

अमरावती

12,235

2,888,445

206.4

34.5

82.5

4

औरंगाबाद

औरंगाबाद

औरंगाबाद

10,100

3,701,282

286.83

37.53

61.15

5

बीड

बीड

औरंगाबाद

10,693

2,585,049

207.04

17.91

68

6

भंडारा

भंडारा

नागपूर

3,717

1,200,334

305.58

15.44

68.28

7

बुलढाणा

बुलढाणा

अमरावती

9,661

2,486,258

230.63

21.2

75.8

8

चंद्रपूर

चंद्रपूर

नागपूर

11,443

2,204,307

193.65

32.11

73.03

9

धुळे

धुळे

नाशिक

7,195

2,050,862

211.83

26.11

71.6

10

गडचिरोली

गडचिरोली

नागपूर

14,412

1,072,942

67.33

6.93

60.1

11

गोंदिया

गोंदिया

नागपूर

5,234

1,322,507

247.81

11.95

67.67

12

हिंगोली

हिंगोली

औरंगाबाद

4,526

1,177,345

218.11

15.2

66.86

13

जळगाव

जळगाव

नाशिक

11,765

4,229,917

312.79

71.4

76.06

14

जालना

जालना

औरंगाबाद

7,687

1,959,046

211.82

19.09

64.52

15

कोल्हापूर

कोल्हापूर

पुणे

7,685

3,876,001

457.44

29.65

77.23

16

लातूर

लातूर

औरंगाबाद विभाग

7,157

2,454,196

282.19

23.57

71.54

17

मुंबई शहर

मुंबई

कोकण

157

3,085,411

49,140.90

100

86.4

18

मुंबई उपनगर

वांद्रे

कोकण

446

9,356,962

23,271

100

86.9

19

नागपूर

नागपूर

नागपूर

9,892

4,653,570

409.36

64.33

84.18

20

नांदेड

नांदेड

औरंगाबाद

10,528

3,361,292

275.98

28.29

68.52

21

नंदुरबार

नंदुरबार

नाशिक

5,955

1,648,295

260

15.5

46.63

22

नाशिक

नाशिक

नाशिक

15,582

6,107,187

321.56

38.8

74.4

23

उस्मानाबाद

उस्मानाबाद

औरंगाबाद

7,569

1,657,576

197.89

17

78.4

24

पालघर

पालघर

कोकण

5,344

 

562

50

80

25

परभणी

परभणी

औरंगाबाद

6,251

1,836,086

244.4

31.8

55.15

26

पुणे

पुणे

पुणे

15,643

9,429,408

461.85

58.1

80.78

27

रायगड

अलिबाग

कोकण

7,152

2,634,200

308.89

24.2

77

28

रत्नागिरी

रत्नागिरी

कोकण

8,208

1,615,069

206.72

11.3

65.13

29

सांगली

सांगली

पुणे

8,578

2,822,143

301.18

24.5

62.41

30

सातारा

सातारा

पुणे

10,480

3,003,741

266.77

14.2

78.52

31

सिंधुदुर्ग

ओरोस

कोकण

5,207

849,651

166.86

9.5

80.3

32

सोलापूर

सोलापूर

पुणे

14,895

4,317,756

259.32

31.8

71.2

33

ठाणे

ठाणे

कोकण

4,214

11,060,148

850.71

72.58

80.67

34

वर्धा

वर्धा

नागपूर

6,310

1,300,774

195.03

25.17

80.5

35

वाशिम

वाशिम

अमरावती

5,150

1,197,160

275.98

17.49

74.02

36

यवतमाळ

यवतमाळ

अमरावती

13,582

2,772,348

152.93

18.6

57.96

Source: Wikipedia

महाराष्ट्र मधील प्रशासकीय विभाग

खालील टेबलमध्ये महाराष्ट्रातील प्रशासकीय विभाग व त्या प्रशासकीय विभागातील जिल्हे यांची यादी दिलेली आहे.

No.

प्रशासकीय विभाग

जिल्हे

1

कोकण

मुंबई शहर,मुंबई उपनगर, पालघर ,ठाणे, सिंधुदुर्ग, रायगड, रत्नागिरी,

2

औरंगाबाद

औरंगाबाद, लातूर, उस्मानाबाद, नांदेड, परभणी, बीड, जालना व हिंगोली

3

पुणे

कोल्हापूर, पुणे, सोलापूर, सातारा व सांगली

4

अमरावती

अमरावती, बुलढाणा, अकोला, यवतमाळ व वाशिम

5

नागपूर

भंडारा, गडचिरोली, चंद्रपूर, नागपूर, वर्धा व गोंदिया

6

नाशिक

अहमदनगर, धुळे, जळगाव, नाशिक व नंदुरबार

या घटकाविषयी अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी खाली दिली पीडीएफ डाउनलोड करा:

महाराष्ट्रातील जिल्हे,Download PDF मराठीमध्ये

Important Articles:

Candidates can also read the following important articles:

महाराष्ट्राची लोकसंख्यामहाराष्ट्र दिन
पक्षांतर विरोधी कायदामहाराष्ट्राचे आरोग्य मंत्री
भारतीय राज्यघटनेची मूलभूत रचना सिद्धांतमहाराष्ट्रातील थंड हवेची ठिकाणे

More From Us:

Maharashtra Static GK 

MPSC Current Affairs 2022: Download in Marathi & English

Important Government Schemes For MPSC 

NCERT Books for MPSC State Exam 2022

Maharashtra State Board Books PDF

MPSC GK Study Material: Complete Notes for MPSC Exam [Free]

Download BYJU'S Exam Prep App

Daily, Monthly, Yearly Current Affairs Digest, Daily Editorial Analysis, Free PDF's & more, Join our Telegram Group Join Now

Comments

write a comment

FAQs

  • महाराष्ट्रात एकूण 36 जिल्हे आहेत.

  • महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे शहर मुंबई आहे. महाराष्ट्राचे एकूण क्षेत्रफळ 3,07,713 किमी² आहे ज्यात 2,98,619.45 किमी² ग्रामीण क्षेत्र आणि 9,093.55 किमी² शहरी क्षेत्र आहे. महाराष्ट्राची लोकसंख्या 11,23,74,333 आहे.

Follow us for latest updates