आर्थिक सर्वेक्षण 2022: जीडीपी वाढीचा दर, महागाई/ Highlights of Economic Survey 2022

By Ganesh Mankar|Updated : February 2nd, 2022

आर्थिक सर्वेक्षण 2022: अलीकडेच, संसदेच्या दोन्ही सभागृहांना राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणानंतर लगेचच अर्थमंत्र्यांनी आर्थिक सर्वेक्षण 2021-22 संसदेत मांडले.भारतीय आर्थिक सर्वेक्षण हे वित्त मंत्रालयाद्वारे जारी केलेले वार्षिक दस्तऐवज आहे. यामध्ये भारताच्या अर्थव्यवस्थेवरील डेटाचा सर्वात अधिकृत आणि अद्ययावत स्रोत असतात. या लेखात आपण आर्थिक सर्वेक्षण 2022-21 विषयी संपूर्ण माहिती घेणार आहोत. 

Download BYJU'S Exam Prep App and prepare General Knowledge for Maharashtra State exams.

Table of Content

आर्थिक सर्वेक्षण 2022

  • अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी संसदेत मांडलेले आर्थिक सर्वेक्षण 2021-22, 1 एप्रिलपासून सुरू होणार्‍या आर्थिक वर्षात अर्थव्यवस्था 8-8.5% ने वाढेल असा अंदाज व्यक्त केला आहे आणि लसीच्या व्यापक व्याप्तीच्या पार्श्वभूमीवर भविष्यातील आव्हानांना तोंड देण्यासाठी ते योग्य आहे असे म्हटले आहे.
  • या वर्षीच्या आर्थिक सर्वेक्षणाची मध्यवर्ती थीम "चपळ दृष्टीकोन (Agile Approach)" आहे.
  • देशातील पायाभूत सुविधांची वाढ प्रतिबिंबित करण्यासाठी उपग्रह आणि भू-स्थानिक डेटाचा वापर अधोरेखित करण्यासाठी या वर्षीच्या सर्वेक्षणात विविध उदाहरणे वापरण्यात आली आहेत. 
  • हा घटक MPSC राज्यसेवाMPSC संयुक्त MPSC CDPOMPSC गट क आणि इत्यादी परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे. 

byjusexamprep

काय आहे आर्थिक सर्वेक्षण?

  • गेल्या एका वर्षातील अर्थव्यवस्थेची स्थिती, त्याला अपेक्षित असलेली महत्त्वाची आव्हाने आणि त्यांचे संभाव्य उपाय यावर सरकार सादर करत असलेला हा अहवाल आहे.
  • हे मुख्य आर्थिक सल्लागारांच्या मार्गदर्शनाखाली आर्थिक व्यवहार विभागाच्या (DEA) अर्थशास्त्र विभागाने तयार केले आहे.
  • हे सहसा संसदेत केंद्रीय अर्थसंकल्प सादर होण्याच्या एक दिवस आधी सादर केले जाते.
  • भारतातील पहिले आर्थिक सर्वेक्षण 1950-51 मध्ये सादर करण्यात आले. 1964 पर्यंत, तो केंद्रीय अर्थसंकल्पासह सादर केला जात असे. 1964 पासून ते अर्थसंकल्पातून काढून टाकण्यात आले आहे.

byjusexamprep

आर्थिक सर्वेक्षण 2021-22 चे प्रमुख मुद्दे

अर्थव्यवस्थेची स्थिती (जीडीपी वाढ):

byjusexamprep

  • भारतीय अर्थव्यवस्था 2021-22 मध्ये (पहिल्या आगाऊ अंदाजानुसार) 2020-21 मध्ये 7.3% च्या आकुंचनानंतर 9.2% ने वाढेल असा अंदाज आहे.
  • 2022-23 मध्ये सकल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) 8-8.5% ने वाढण्याचा अंदाज आहे.
  • जागतिक बँक आणि आशियाई विकास बँकेच्या 2022-23 साठी अनुक्रमे 8.7% आणि 7.5% च्या वास्तविक GDP वाढीच्या ताज्या अंदाजाशी तुलना करता येणारा अंदाज आहे. 
  • उच्च परकीय चलन साठा, शाश्वत परकीय थेट गुंतवणूक आणि वाढती निर्यात कमाई यांचे संयोजन 2022-23 मध्ये संभाव्य जागतिक तरलता कमी होण्याविरूद्ध पुरेसे बफर प्रदान करेल.

वित्तीय विकास (Fiscal Developments):

byjusexamprep

  • सातत्यपूर्ण महसूल संकलन आणि लक्ष्यित खर्च धोरणामध्ये एप्रिल ते नोव्हेंबर 2021 मधील वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) अंदाजपत्रकाच्या 46.2% इतकी आहे.
  • केंद्र सरकारकडून (एप्रिल ते नोव्हेंबर 2021) महसूल प्राप्ती 2021-22 च्या अर्थसंकल्पीय अंदाजांमध्ये 9.6% च्या अपेक्षित वाढीच्या तुलनेत 67.2% वार्षिक (वर्षानुवर्षे) वाढली आहे.
  • एप्रिल ते नोव्हेंबर 2021 या कालावधीत वर्षभरात सकल कर महसुलात (Gross Tax Revenue) 50% पेक्षा जास्त वाढ झाली आहे.
  • 2019-2020 च्या महामारीपूर्व पातळीच्या तुलनेत ही कामगिरी मजबूत आहे.
  • एप्रिल-नोव्हेंबर 2021 दरम्यान, पायाभूत सुविधा-केंद्रित क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करून (Capex-Capital Expenditure) भांडवली खर्च 13.5% (YoY - Year on Year) वाढला आहे.
  • कोविड-19 मुळे वाढलेल्या कर्जामुळे, केंद्र सरकारचे कर्ज 2019-20 मधील GDP च्या 49.1% वरून 2020-21 मध्ये GDP च्या 59.3% वर गेले आहे परंतु अर्थव्यवस्थेच्या पुनर्प्राप्तीसह घसरणार्‍या मार्गाचे अनुसरण करणे अपेक्षित आहे. 
  • भांडवली खर्चावर लक्ष केंद्रित करणे सुरू ठेवण्याच्या गरजेवर जोर देऊन, सरकार चालू वर्षासाठी (2021-22) GDP च्या 6.8% चे वित्तीय तुटीचे लक्ष्य साध्य करण्याच्या मार्गावर असल्याचे सूचित केले आहे.

byjusexamprep

बाह्य क्षेत्रे (External Sector):

byjusexamprep

  • 2021-22 च्या पहिल्या सहामाहीत परकीय गुंतवणुकीचा सतत ओघ, निव्वळ बाह्य व्यावसायिक कर्जांचे पुनरुज्जीवन, उच्च बँकिंग भांडवल आणि अतिरिक्त विशेष आहरण अधिकार (SDR) वाटप यामुळे निव्वळ भांडवल प्रवाह USD 65.6 अब्ज इतका होता.
  • नोव्हेंबर २०२१ च्या अखेरीस, चीन, जपान आणि स्वित्झर्लंड नंतर भारत हा जगातील चौथा सर्वात मोठा परकीय चलन राखीव धारक होता.

केंद्रीय आर्थिक सर्वेक्षण विषयी अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी खाली दिलेली पीडीएफ डाउनलोड करा:

आर्थिक सर्वेक्षण 2022, Download PDF मराठीमध्ये

केंद्रीय अर्थसंकल्प 2022 बद्दल जाणून घेण्यासाठी, येथे क्लिक करा:

केंद्रीय अर्थसंकल्प 2022-23 ची प्रमुख वैशिष्ट्ये

More From Us:

Maharashtra Static GK 

MPSC Current Affairs 2022: Download in Marathi & English

Important Government Schemes For MPSC 

NCERT Books for MPSC State Exam 2022

Maharashtra State Board Books PDF

MPSC GK Study Material: Complete Notes for MPSC Exam [Free]

Download BYJU'S Exam Prep App

byjusexamprep Daily, Monthly, Yearly Current Affairs Digest, Daily Editorial Analysis, Free PDF's & more, Join our Telegram Group Join Now

Comments

write a comment

FAQs

  • आर्थिक सर्वेक्षण 2022-21 ची केंद्रीय थीम "चपळ दृष्टीकोन (Agile Approach)" आहे.

  • आर्थिक सर्वेक्षणाच्या दस्तऐवजीकरणासाठी मुख्य आर्थिक सल्लागार (CEA) जबाबदार असतात. 

Follow us for latest updates